13 kwietnia 1986 r. papież Jan Paweł II odwiedził Wielką Synagogę w Rzymie, na spotkanie wówczas wyszedł mu naczelny rabin Rzymu Elio Toaff. Był to pierwszy przypadek od czasów św. Piotra, gdy papież wszedł do synagogi. W trakcie przemówienia, które wówczas wygłosił Jan Paweł II, wypowiedział znamienne słowa:
„Kościół ubolewa nad nienawiścią, prześladowaniami i wszelkimi objawami antysemityzmu skierowanymi przeciw Żydom, w każdym czasie i przez kogokolwiek. Powtarzam: przez kogokolwiek.”
Było to z punktu widzenia trudnych stosunków pomiędzy żydami i chrześcijanami wydarzenie epokowe, a słowa, które tam padły do dzisiaj odbijają się echem w sercach wszystkich ludzi, którym na sercu leży dialog i pojednanie.
Dokładnie 40 lat później 13 kwietnia 2026 r. Metropolita Krakowski JE kard. Grzegorz Ryś oraz towarzyszący mu arcybiskup senior archidiecezji krakowskiej oraz wieloletni osobisty sekretarz papieża Jana Pawła II, JE kardynał Stanisław Dziwisz powtórzyli ten gest w lokalnym wymiarze i odwiedzili krakowską synagogę Kupa, tym razem na spotkanie wyszła im Przewodnicząca Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Krakowie Helena Jakubowicz, która witając gości, powiedziała, że wizyta papieża Jana Pawła II w rzymskiej synagodze była „przełomowym momentem, który otworzył nowy rozdział w dialogu chrześcijańsko-żydowskim. Jan Paweł II po raz pierwszy nie tylko przekroczył próg synagogi, ale również przekroczył granice, które dzieliły nasze wyznania. Było to przekroczenie progu nie tylko budynku, lecz także uprzedzeń, lęku i bolesnej historii. Jego śmiałość w budowaniu relacji religijnych różnorodności była dowodem na to, że prawdziwa wiara prowadzi do jedności. W czasach napięć i podziałów to wydarzenie przypomina nam o konieczności budowania wzajemnego szacunku, dialogu, zrozumienia między naszymi wspólnotami. To wszystko ma nam pomóc w budowaniu wzajemnego zaufania, wrażliwości na współczesne wyzwania, które stoją przed nami. Dialog to proces, który wymaga ciągłej obecności i empatii, wspólnego działania na rzecz lepszego jutra. Cóż może być lepszego i bliższego niż bezpośrednia relacja z drugim człowiekiem. Gmina Wyznaniowa Żydowska w Krakowie miała to szczęście, że przez wiele lat jej Przewodniczącym był Tadeusz Jakubowicz, mój tata, który starał się bardzo pielęgnować relacje pomiędzy naszymi społecznościami. Żałuję tylko, że tata nie dożył tej chwili, żeby być tu dzisiaj razem z nami i uczestniczyć w tym wydarzeniu. Mam nadzieję, że patrzy na nas tam z góry i jest dumny z tego, że ma dzisiaj w naszej synagodze tak zacnych gości.”
Następnie głos zabrał kard. Grzegorz Ryś, który zastanawiał się „Dlaczego tu dziś przychodzimy? Przychodzimy zawierzając przede wszystkim Panu Bogu, którego wyznajemy wspólnie. Przychodzimy zawierzając Bogu, który zainspirował Jana Pawła II, potem Benedykta XVI i papieża Franciszka, i który – jak ufamy – prowadzi nas do tego, byśmy się spotykali: z tymi, którzy dziś tu żyją, ale także, w pewnym sensie, z tymi, którzy żyli tu od zawsze”.
Gabaj krakowskich synagog Kuba Lewinger w swojej wypowiedzi zauważył, że „przez całą historię, aż do wizyty Jana Pawła II w synagodze starano się nas rozdzielić. Teraz czynimy pokój między przyjaciółmi. To jest absolutna różnica”. Kardynał Stanisław Dziwisz, natomiast jako „świadek historii” wspominał przyjacielskie związki Jana Pawła II z Żydami „papież odbył 104 podróże przez świat. Jak były wspólnoty żydowskie, zawsze w programie wizyty spotykał się z przedstawicielami Narodu Wybranego. Przeważnie ze wszystkimi mówił po polsku, gdyż prawie wszędzie rabini na świecie mówili w tym języku. Jan Paweł II czuł ten Naród, tego nauczył się w Wadowicach”.
Wydarzenie uświetnił występ kantora Jeremiaha Reichberga wnuka znanego na całym świecie urodzonego w Bochni rabina Mendla Reichberga.
Na koniec Przewodnicząca Gminy, wyrażając wdzięczność za wizytę, zaprosiła wszystkich zgromadzonych na kolejne wydarzenia. – Mam nadzieję, że takich spotkań będzie więcej. Już dziś zapraszam na Dzień Judaizmu, który będziemy przeżywać w synagodze Tempel – powiedziała.
Jako pamiątkę wizyty kard. Grzegorz Ryś przekazał Przewodniczącej Gminy tekst modlitwy św. Jana Pawła II, którą Papież Polak wsunął między kamienie Ściany Płaczu w 2000 roku, a pod którą metropolita krakowski złożył przy okazji rocznicy także swój podpis.
Po zakończeniu modlitwy odbył się briefing prasowy z udziałem kard. Grzegorza Rysia, Heleny Jakubowicz i kard. Stanisława Dziwisza.
Przewodnicząca Gminy Helena Jakubowicz raz jeszcze podkreśliła: – Przede wszystkim bardzo cieszymy się, że mogliśmy gościć naszych przyjaciół, chrześcijan krakowskich, z którymi przyjaźnimy się od lat. To spotkanie ma niesamowity wymiar dla nas wszystkich, dla naszej małej społeczności – powiedziała.
—————————————————————————————————————–
Wstępem do spotkania w synagodze Kupa było niezwykle interesujące międzynarodowe sympozjum – Przekroczyć Próg – 40. rocznica wizyty Jana Pawła II w Wielkiej Synagodze w Rzymie., które odbyło się w Auli Biblioteki Głównej Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie. Organizatorami wydarzenia były: Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie, Gmina Wyznaniowa Żydowska w Krakowie, Rada Dialogu Archidiecezji Krakowskiej, Instytut Dialogu Międzykulturowego im. Jana Pawła II w Krakowie, Centrum Dialogu i Modlitwy w Oświęcimiu, Klub Chrześcijan i Żydów „Przymierze”, Polska Rada Chrześcijan i Żydów.
Uczestników sympozjum powitał rektor Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie ks. prof. dr hab. Robert Tyrała. Następnie głos zabrali Przewodnicząca Gminy i Kardynał Grzegorz Ryś, który swoją wypowiedź
rozpoczął od pozdrowienia, które wypowiedział Jan Paweł II w rzymskiej synagodze 40 lat temu: „Drodzy przyjaciele i bracia, Żydzi i chrześcijanie”. Metropolita krakowski zaznaczył, że wtedy Ojciec Święty dostał wielkie brawa. Dziś Ojciec Święty dostał je po raz drugi, ponieważ tak samo odpowiedzieli na nie zebrani w auli.
Podczas sympozjum wykłady wygłosiło sześciu prelegentów: Prof. Karma Ben Johanan mówiła o żydowskiej recepcji wizyty Jana Pawła II w Wielkiej Synagodze w Rzymie. Dr Olivier Catel OP wygłosił wykład „Od Piazza do kościelnej ławki: Jak katolicy przyjęli wizytę Jana Pawła II w synagodze”. Prof. Marcin Majewski mówił o biblijnym motywie przekraczania progu, prof. Józef Cezary Kałużny – o wspólnych początkach i rozejściu się dróg, a s. dr Tereza Huspekova o przełomie w katolickim nauczaniu o Żydach, jakim była deklaracja „Nostra aetate”. Ostatni wykład „Dialog drogą do własnej tożsamości” wygłosił prof. Jan Grosfeld.
Po zakończeniu sympozjum Kardynał Grzegorz Ryś otworzył wystawę: „Byli sąsiadami: ludzkie wybory i zachowania w obliczu Zagłady”.
Czytaj więcej o tym wydarzeniu:
Zdjęcia: Michał Zajda GWŻ, Gabriel Warzała GWŻ, Archidiecezja Krakowska Biuro Prasowe,
Rada Dialogu Archidiecezji Krakowskiej: Adam Walanus, IWASZKO Fotografia
